Thuế & Nenkin (Lương Hưu) Cho Du Học Sinh Tại Nhật 2026

Một trong những “cú sốc” đầu đời mà hầu hết du học sinh Việt Nam gặp phải sau vài tháng đặt chân đến Nhật Bản không phải là bài vở hay nỗi nhớ nhà, mà là những phong bì thư từ cơ quan hành chính gửi đến với các khoản phí mang tên thuế nenkin du học sinh Nhật. Nhiều bạn hoang mang: mình là du học sinh, đi làm thêm chỉ đủ trang trải sinh hoạt, tại sao lại phải đóng tiền lương hưu? Có bắt buộc không? Không đóng thì sao? Và từ tháng 10/2026, Nhật Bản vừa bãi bỏ ngưỡng lương 88.000 yên trong quy định bảo hiểm xã hội — liệu điều này có ảnh hưởng gì đến du học sinh làm baito?

Bài viết này sẽ giải thích toàn bộ về thuế và nenkin (lương hưu) dành cho du học sinh tại Nhật một cách dễ hiểu nhất: ai phải đóng, đóng bao nhiêu, cách xin miễn giảm hợp pháp, những thay đổi chính sách mới nhất năm 2026, và rủi ro visa nếu bạn phớt lờ các khoản phí này. Nắm vững những kiến thức này không chỉ giúp bạn tránh rắc rối pháp lý mà còn tiết kiệm được một khoản tiền đáng kể mỗi năm.

Nenkin là gì và vì sao du học sinh cũng liên quan?

Nenkin là hệ thống lương hưu công cộng của Nhật Bản, bao gồm hai tầng chính. Tầng thứ nhất là nenkin quốc dân (kokumin nenkin) — bảo hiểm hưu trí cơ bản bắt buộc đối với tất cả mọi người trong độ tuổi từ 20 đến 60 đang sinh sống tại Nhật Bản, kể cả người nước ngoài. Tầng thứ hai là nenkin phúc lợi (kosei nenkin) dành cho người lao động làm việc tại các công ty, với mức đóng dựa trên lương và được công ty hỗ trợ một nửa. Đối với du học sinh, tầng liên quan trực tiếp nhất chính là nenkin quốc dân, vì ngay khi bạn đủ 20 tuổi và đăng ký cư trú tại Nhật, cơ quan hưu trí Nhật Bản (Nihon Nenkin Kiko) sẽ tự động ghi tên bạn vào danh sách đối tượng phải đóng.

Mức phí nenkin quốc dân được điều chỉnh hàng năm. Theo niên khóa từ tháng 4/2026 đến tháng 3/2027, mức đóng là 17.920 yên mỗi tháng — tức khoảng 215.000 yên mỗi năm, tương đương hơn 35 triệu đồng. Đây là khoản tiền không hề nhỏ đối với một du học sinh vừa học vừa làm. Cơ quan hưu trí sẽ gửi giấy báo đóng tiền (nofusho) về địa chỉ đăng ký của bạn, thường là vài tuần sau khi bạn đăng ký cư trú tại ủy ban thành phố, và sau đó gửi định kỳ hàng năm vào đầu tháng 4. Nhiều bạn lần đầu nhận được phong bì này đã rất lo lắng vì không hiểu mình phải làm gì — và phản ứng phổ biến nhất là… cất đi và quên luôn. Như chúng ta sẽ thấy ở phần sau, đây là cách xử lý tệ nhất có thể.

Về bản chất, nenkin là một khoản “đầu tư” cho tương lai: khi đóng đủ số năm theo quy định và đến tuổi nghỉ hưu (từ 65 tuổi), bạn sẽ được nhận lương hưu hàng tháng. Ngoài ra, người tham gia còn được hưởng các quyền lợi như trợ cấp thương tật hay trợ cấp cho gia đình trong trường hợp không may qua đời trước tuổi hưu. Tuy nhiên, với du học sinh chỉ sống tại Nhật vài năm rồi về nước hoặc chuyển đi nơi khác, quyền lợi hưu trí dài hạn này gần như không bao giờ được hưởng — đó chính là lý do Nhật Bản có các chế độ miễn giảm và hoàn tiền đặc biệt dành cho người nước ngoài lưu trú ngắn hạn, mà bạn nhất định phải biết để tận dụng.

Du học sinh có bắt buộc đóng nenkin không? Cách xin miễn giảm

Câu trả lời ngắn gọn là: về mặt pháp lý, có — nenkin quốc dân là nghĩa vụ bắt buộc với mọi cư dân từ 20 đến 60 tuổi. Nhưng trên thực tế, hầu hết du học sinh đều thuộc diện được miễn hoặc giảm phí đóng nhờ chế độ miễn đóng phí bảo hiểm (menjo seido) dành cho người có thu nhập thấp, trong đó có sinh viên. Cụ thể, nếu thu nhập năm trước của bạn dưới một ngưỡng nhất định (thường được hiểu là khoảng dưới 980.000 yên mỗi năm đối với trường hợp xin miễn toàn phần), bạn có thể nộp đơn xin miễn đóng nenkin và được chấp thuận miễn toàn bộ hoặc một phần phí.

Điểm mấu chốt mà rất nhiều du học sinh không biết: miễn giảm không tự động áp dụng — bạn phải chủ động nộp đơn xin miễn tại ủy ban thành phố/quận nơi cư trú hoặc văn phòng hưu trí (nenkin jimusho) địa phương. Đơn xin miễn cần được nộp hàng năm, thường là vào khoảng tháng 7 cho niên khóa mới. Nếu bạn chỉ đơn giản là không đóng mà không nộp đơn, hệ thống sẽ ghi nhận đó là “tháng chưa đóng” (minofu) chứ không phải “tháng được miễn” (menjo) — và sự khác biệt này cực kỳ quan trọng. Tháng được miễn vẫn được tính vào thời gian tham gia để xét tư cách nhận lương hưu sau này, còn tháng chưa đóng thì không, đồng thời tạo ra lịch sử nợ phí có thể gây rắc rối khi bạn gia hạn visa hoặc chuyển đổi tư cách lưu trú.

Thủ tục xin miễn khá đơn giản: mang theo thẻ cư trú (zairyu card), giấy tờ chứng minh thu nhập (giấy chứng nhận thuế hoặc giấy xác nhận không có thu nhập do ủy ban cấp), và điền đơn xin miễn theo mẫu có sẵn. Nhân viên tại ủy ban thường rất sẵn lòng hướng dẫn, và nhiều nơi có hỗ trợ tiếng Anh hoặc phiên dịch. Lời khuyên chân thành: hãy làm thủ tục này ngay trong những tuần đầu sau khi nhận được giấy báo nenkin đầu tiên, đừng để dồn đến khi giấy nhắc nợ chất thành đống mới cuống cuồng đi giải quyết.

Một lưu ý nữa: ngay cả khi đã được miễn, bạn vẫn có quyền đóng bù sau này (tsuika nofu) trong vòng 10 năm nếu muốn, để tăng mức lương hưu tương lai. Với du học sinh có kế hoạch ở lại Nhật làm việc lâu dài, đây là điều đáng cân nhắc; còn với những bạn xác định về nước sau khi tốt nghiệp, việc xin miễn đầy đủ mỗi năm là lựa chọn hợp lý và tiết kiệm nhất.

Thuế thu nhập và thuế cư trú: du học sinh cần biết gì?

Bên cạnh nenkin, du học sinh đi làm thêm còn liên quan đến hai loại thuế chính: thuế thu nhập (shotokuzei) và thuế cư trú (juuminzei). Về thuế thu nhập, Nhật Bản áp dụng mức giảm trừ cơ bản, và trên thực tế, du học sinh có tổng thu nhập dưới khoảng 1.030.000 yên mỗi năm thường không phải đóng thuế thu nhập nhờ các khoản giảm trừ. Với giới hạn làm thêm 28 giờ mỗi tuần, phần lớn du học sinh khó vượt qua ngưỡng này trừ khi làm việc với mức lương cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, công ty nơi bạn làm thêm vẫn có thể tạm khấu trừ thuế từ lương hàng tháng — cuối năm bạn có thể làm thủ tục quyết toán thuế (kakutei shinkoku) hoặc điều chỉnh cuối năm (nenmatsu chosei) để được hoàn lại phần thuế đã đóng thừa.

Thuế cư trú (juuminzei) là loại thuế đánh trên thu nhập của năm trước, do chính quyền địa phương thu, và thường “ập đến” vào năm thứ hai bạn sống tại Nhật — khi nhiều bạn đã quên mất mình từng có thu nhập chịu thuế năm trước đó. Mức thuế cư trú khoảng 10% thu nhập chịu thuế năm trước, được chia thành nhiều kỳ đóng trong năm. Du học sinh có thu nhập thấp cũng có thể được miễn hoặc giảm thuế cư trú tùy theo quy định của từng địa phương. Lời khuyên là hãy giữ lại tất cả giấy tờ về lương (gensen choshuhyo — giấy chứng nhận khấu trừ thuế do công ty cấp cuối năm) để đối chiếu khi cần, và đừng hoảng hốt khi nhận được giấy báo thuế cư trú — hãy mang đến ủy ban để hỏi rõ về nghĩa vụ và khả năng miễn giảm của mình.

Một điểm đặc biệt có lợi cho du học sinh Việt Nam: theo hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Nhật Bản, sinh viên Việt Nam sang Nhật học tập có thể được miễn thuế thu nhập đối với một số khoản thu nhập nhất định trong thời gian học. Bạn nên tìm hiểu kỹ điều khoản này hoặc hỏi ý kiến chuyên gia thuế để đảm bảo mình được hưởng đầy đủ quyền lợi, tránh đóng thuế oan những khoản lẽ ra được miễn.

Thay đổi lớn từ 1/10/2026: bãi bỏ ngưỡng lương 88.000 yên

Từ ngày 1/10/2026, Nhật Bản chính thức bãi bỏ điều kiện “lương từ 88.000 yên mỗi tháng trở lên” trong quy định bắt buộc người lao động bán thời gian tham gia bảo hiểm xã hội của công ty — tức bảo hiểm y tế và nenkin phúc lợi (kosei nenkin). Trước đây, mốc 88.000 yên mỗi tháng (tương đương khoảng 1,06 triệu yên mỗi năm) là “lằn ranh” mà nhiều người làm thêm cố gắng không vượt qua để tránh bị trừ phí bảo hiểm từ lương. Từ nay, ngưỡng lương này không còn nữa.

Vậy điều này ảnh hưởng thế nào đến du học sinh? Theo Cơ quan Hưu trí Nhật Bản, hai điều kiện còn lại để buộc tham gia bảo hiểm xã hội công ty là: làm việc từ 20 giờ mỗi tuần trở lên tại công ty đủ điều kiện (thường là công ty có từ 51 nhân viên trở lên), và không phải là học sinh, sinh viên. Điểm loại trừ “không phải học sinh, sinh viên” về cơ bản vẫn được giữ nguyên — nghĩa là đa số du học sinh làm baito trong giới hạn 28 giờ mỗi tuần vẫn không bị buộc tham gia kosei nenkin, dù lương có vượt ngưỡng cũ. Tuy nhiên, có một số trường hợp ngoại lệ (ví dụ các khóa học buổi tối hoặc một số tư cách lưu trú đặc biệt không được coi là “học sinh” theo định nghĩa của luật), nên nếu bạn làm việc nhiều giờ tại một công ty lớn, hãy chủ động hỏi phòng nhân sự hoặc văn phòng hưu trí để xác nhận tình trạng của mình.

Cùng với thay đổi này, từ 1/10/2026 Nhật Bản cũng triển khai “chế độ điều chỉnh phí bảo hiểm” — công ty sẽ tạm gánh thêm phần phí bảo hiểm cho người lao động có mức lương chuẩn tối đa 126.000 yên mỗi tháng, giúp giảm phần phí người lao động phải đóng trong tối đa 3 năm mà không làm giảm mức lương hưu được nhận sau này. Đây là chính sách nhằm làm dịu cú sốc tăng chi phí khi diện tham gia bảo hiểm được mở rộng. Dù phần lớn du học sinh không thuộc diện chịu ảnh hưởng trực tiếp, việc nắm được chính sách này giúp bạn hiểu đúng khi nghe bạn bè hay đồng nghiệp bàn tán, tránh hoang mang không cần thiết.

Không đóng nenkin có ảnh hưởng đến visa không?

Đây là câu hỏi khiến nhiều du học sinh lo lắng nhất, và câu trả lời là có, hoàn toàn có thể. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp xin chuyển đổi sang visa kỹ năng đặc định (tokutei gino) bị từ chối với lý do có lịch sử không đóng hoặc chậm đóng phí nenkin trong thời gian lưu trú tại Nhật. Cục quản lý xuất nhập cảnh xem việc tuân thủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội là một trong những tiêu chí đánh giá tư cách và sự tuân thủ pháp luật của người nước ngoài khi xét duyệt các loại visa mới, gia hạn visa hay xin vĩnh trú.

Cần phân biệt rõ: nếu bạn đã nộp đơn xin miễn và được chấp thuận, các tháng được miễn được coi là hợp lệ và không ảnh hưởng xấu đến hồ sơ visa. Vấn đề chỉ phát sinh khi bạn không đóng mà cũng không xin miễn — tức để nợ phí tồn đọng trong hệ thống. Khi đó, hồ sơ của bạn sẽ thể hiện các tháng “chưa đóng”, và đây có thể trở thành điểm trừ nghiêm trọng, thậm chí là lý do trực tiếp khiến hồ sơ visa bị đánh trượt. Đặc biệt với những bạn có kế hoạch ở lại Nhật làm việc sau tốt nghiệp theo diện kỹ sư, kỹ năng đặc định hay xin vĩnh trú lâu dài, việc giữ “lý lịch bảo hiểm” sạch sẽ ngay từ thời du học sinh là vô cùng quan trọng.

Ngay cả khi bạn xác định sẽ về Việt Nam sau khi tốt nghiệp và không xin visa mới tại Nhật, việc để nợ nenkin vẫn có thể gây phiền toái: giấy nhắc nợ gửi dồn dập gây áp lực tâm lý, và trong một số trường hợp, khoản nợ có thể ảnh hưởng đến thủ tục hoàn thuế nenkin khi về nước. Tóm lại, nguyên tắc vàng là: đừng bao giờ phớt lờ thư từ cơ quan hưu trí — hoặc đóng, hoặc xin miễn, nhưng phải có hành động rõ ràng và lưu giữ giấy tờ chứng minh.

Hoàn tiền nenkin khi về nước: quyền lợi đừng bỏ lỡ

Tin vui cho những bạn đã đóng nenkin (toàn phần hoặc một phần) trong thời gian du học: khi rời Nhật Bản về nước vĩnh viễn, bạn có thể xin hoàn lại một phần số tiền đã đóng thông qua chế độ trợ cấp một lần khi rút khỏi hệ thống (dattai ichijikin). Điều kiện cơ bản là bạn đã đóng nenkin từ 6 tháng trở lên, không còn địa chỉ cư trú tại Nhật, và nộp đơn trong vòng 2 năm kể từ ngày rời Nhật. Số tiền hoàn lại được tính theo số tháng đã đóng, tối đa tính đến 60 tháng — với mức đóng hiện tại, số tiền hoàn có thể lên đến hàng trăm nghìn yên, không phải con số nhỏ.

Thủ tục xin hoàn tiền có thể thực hiện từ Việt Nam bằng cách gửi hồ sơ đến Cơ quan Hưu trí Nhật Bản qua đường bưu điện, kèm theo các giấy tờ như hộ chiếu (trang có dấu xuất cảnh cuối cùng), giấy tờ chứng minh đã rời Nhật và thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền. Tiền hoàn sẽ được chuyển vào tài khoản của bạn sau vài tháng xét duyệt. Lưu ý rằng khoản tiền hoàn này có thể phải chịu thuế thu nhập tại Nhật (khấu trừ khoảng 20%), và bạn có thể làm thêm thủ tục xin hoàn phần thuế này thông qua người đại diện thuế tại Nhật nếu muốn tối ưu.

Đối với các tháng đã được miễn đóng, bạn sẽ không được hoàn tiền cho những tháng đó — một lần nữa cho thấy sự khác biệt giữa “được miễn” và “không đóng”. Nếu bạn đã xin miễn đầy đủ thì không có gì phải tiếc; còn nếu bạn đã đóng một phần, hãy nhớ làm thủ tục hoàn tiền trong thời hạn 2 năm để không mất oan quyền lợi của mình.

Câu hỏi thường gặp về thuế và nenkin cho du học sinh

Du học sinh mới sang Nhật có phải đóng nenkin ngay không?

Nghĩa vụ nenkin quốc dân áp dụng từ khi bạn đủ 20 tuổi và đăng ký cư trú tại Nhật. Giấy báo đóng tiền thường được gửi đến vài tuần sau khi bạn đăng ký địa chỉ tại ủy ban. Tuy nhiên, thay vì vội vàng đóng, bạn nên mang giấy báo đến ủy ban hoặc văn phòng hưu trí để nộp đơn xin miễn giảm ngay — với thu nhập của du học sinh, khả năng được miễn toàn phần là rất cao.

Xin miễn nenkin có ảnh hưởng đến việc gia hạn visa du học không?

Không. Việc được miễn nenkin theo đúng thủ tục là hoàn toàn hợp pháp và không ảnh hưởng tiêu cực đến hồ sơ visa. Ngược lại, để nợ phí nenkin mà không xin miễn mới là điều có thể gây rắc rối khi gia hạn visa hoặc chuyển đổi tư cách lưu trú sau này. Hãy luôn giữ lại giấy xác nhận được miễn để đối chiếu khi cần.

Làm baito quá 28 giờ mỗi tuần có bị buộc đóng kosei nenkin không?

Du học sinh (tư cách lưu trú du học) về nguyên tắc vẫn thuộc diện được loại trừ khỏi nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại công ty, ngay cả sau thay đổi bãi bỏ ngưỡng 88.000 yên từ 1/10/2026. Tuy nhiên, làm quá 28 giờ mỗi tuần là vi phạm điều kiện tư cách lưu trú và có thể dẫn đến việc bị từ chối gia hạn visa hoặc trục xuất — đây mới là rủi ro lớn nhất bạn cần tránh, chứ không phải chuyện nenkin.

Thuế cư trú năm thứ hai là gì, tại sao nhiều du học sinh bất ngờ?

Thuế cư trú được tính dựa trên thu nhập của năm trước, nên năm đầu tiên sang Nhật bạn thường chưa phải đóng. Đến năm thứ hai, giấy báo thuế cư trú gửi về khiến nhiều bạn ngỡ ngàng vì không lường trước. Mức thuế khoảng 10% thu nhập chịu thuế năm trước. Nếu thu nhập thấp, bạn có thể được miễn hoặc giảm — hãy mang giấy báo đến ủy ban để được tư vấn cụ thể.

Về nước rồi mới nhớ ra chưa xin hoàn nenkin thì sao?

Bạn vẫn có thể nộp đơn xin hoàn tiền trong vòng 2 năm kể từ ngày rời Nhật, kể cả khi đang ở Việt Nam, bằng cách gửi hồ sơ qua bưu điện đến Cơ quan Hưu trí Nhật Bản. Hãy chuẩn bị đầy đủ giấy tờ như hộ chiếu có dấu xuất cảnh và thông tin tài khoản ngân hàng. Quá thời hạn 2 năm, quyền lợi này sẽ mất vĩnh viễn.

UniPath Training giúp bạn chuẩn bị tài chính du học vững vàng

Thuế và nenkin chỉ là một phần trong bức tranh tài chính du học Nhật Bản mà bạn cần nắm vững trước khi lên đường. Từ việc lập ngân sách chi tiết, săn học bổng để giảm gánh nặng học phí, đến việc hiểu rõ các nghĩa vụ pháp lý tại Nhật để tránh rắc rối không đáng có — tất cả đều cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khi còn ở Việt Nam. Một lộ trình tài chính rõ ràng sẽ giúp bạn yên tâm học tập, tận dụng tối đa những năm tháng du học thay vì lúc nào cũng canh cánh nỗi lo tiền bạc.

Hãy để UniPath Training đồng hành cùng bạn ngay từ bước đầu tiên. Liên hệ hotline 0387 404 668 để được tư vấn miễn phí về lộ trình du học Nhật Bản phù hợp với điều kiện tài chính của gia đình bạn. Tìm hiểu thêm về lộ trình apply học bổng giúp bạn giảm thiểu chi phí du học, dịch vụ bài luận và study plan để chinh phục học bổng MEXT danh giá, và chương trình xây dựng hoạt động ngoại khóa làm đẹp hồ sơ từ sớm. Đừng quên tham khảo cẩm nang du học Nhật Bản 2026 toàn diện để có cái nhìn đầy đủ nhất trước khi quyết định — sự chuẩn bị kỹ lưỡng hôm nay chính là sự an tâm của bạn trong suốt những năm tháng học tập tại xứ sở hoa anh đào.